در شبهای پایانی اسفند ۱۴۰۴، اگر بلافاصله پس از غروب خورشید به سمت افق نگاه کنید، شاهد چیدمانی خواهید بود که گویی سیارات بر روی یک ریسمان نامرئی در فضا به خط شدهاند. این «ریسمان» همان مسیر حرکت ظاهری خورشید و سیارات در آسمان است که منجمان به آن دایرهالبروج میگویند.
هشدار ایمنی حیاتی
از آنجایی که بخشی از این همراستایی در نزدیکی خورشید و بلافاصله پس از غروب رخ میدهد، هرگز پیش از اطمینان از غروب کامل خورشید، دوربین دوچشمی یا تلسکوپ را به سمت افق غربی نگیرید. نگاه مستقیم به خورشید حتی برای یک لحظه میتواند باعث کوری دائمی شود.
۱. سیارات درخشان: ستارههای اصلی نمایش
این سه سیاره را به راحتی میتوانید با چشم غیرمسلح پیدا کنید:
- مشتری (Jupiter): پادشاه سیارات، درخشانترین جرم در بخش شرقی آسمان خواهد بود. او در صورت فلکی جوزا (Gemini) و نزدیک به ستارههای دوقلوی کاستور و پولوکس، شکوه خاصی به رزمگاه آسمانی میبخشد.
- زهره (Venus): ملکه آسمان شامگاهی، در ارتفاع مناسبی از افق غربی میدرخشد. او بهترین راهنما برای یافتن سایر سیارات نزدیک به افق است.
- عطارد (Mercury): کوچکترین سیاره منظومه، بسیار نزدیک به افق غربی است. برای دیدنش زمان کوتاهی دارید و باید افقی کاملاً باز و بدون ساختمان داشته باشید.
۲. غولهای گازی و یخی: چالش منجمان
برای رصد این بخش از رژه، قطعاً به ابزار رصدی نیاز دارید:
- زحل (Saturn): ارباب حلقهها در این تاریخ بسیار به خورشید نزدیک شده است. او را میتوانید درست بالای زهره در گرگومیش عصرگاهی جستجو کنید.
- اورانوس و نپتون: این دو غول یخی در دورترین نقاط حضور دارند. اورانوس در صورت فلکی ثور (Taurus) و پایینتر از خوشه پروین با دوربین دوچشمی به شکل یک نقطه متمایل به سبز دیده میشود. نپتون اما سختترین شکار این شب است و به دلیل نزدیکی به افق، رصدش فقط با تلسکوپ و تجربه بالا ممکن است.
جدول راهنمای رصد سیارات (۹ اسفند ۱۴۰۴)
| نام سیاره | موقعیت در آسمان | ابزار مورد نیاز | سهولت رصد |
| مشتری | ارتفاع بالا (شرق) | چشم غیرمسلح | بسیار آسان (درخشان) |
| زهره | میانه افق (غرب) | چشم غیرمسلح | بسیار آسان |
| عطارد | ارتفاع پایین (غرب) | چشم / دوربین دوچشمی | متوسط (نزدیک به افق) |
| زحل | ارتفاع پایین (غرب) | چشم / دوربین دوچشمی | متوسط (در نور گرگومیش) |
| اورانوس | ارتفاع بالا (ثور) | دوربین دوچشمی | دشوار (نیاز به نقشه) |
| نپتون | بسیار نزدیک به افق | تلسکوپ | بسیار دشوار |
چرا سیارات در یک خط قرار میگیرند؟
دلیل این پدیده به ریشههای منظومه شمسی برمیگردد. سیارهها در دیسکی تخت از غبار و گاز به دور خورشید شکل گرفتهاند. به همین دلیل، مدار آنها نسبت به یکدیگر انحراف بسیار کمی دارد. وقتی از زمین به آنها نگاه میکنیم، همه را در نوار باریکی به نام دایرهالبروج میبینیم. همراستایی زمانی رخ میدهد که موقعیت مداری آنها به گونهای باشد که از دید ما، در یک تکه کوچک از این نوار جمع شوند.
