فراتر از فراموشی: ریشه زوال عقل در رگهای خونی؟
همیشه تصور بر این بود که زوال عقل تنها ناشی از نابودی سلولهای عصبی است، اما پژوهش جدید دانشمندان «دانشکده پزشکی رابرت لارتر دانشگاه ورمونت» ثابت میکند که بخش بزرگی از این مشکل به اختلال در فشار و جریان خون مغز بازمیگردد. زمانی که رگهای خونی نتوانند اکسیژن و مواد مغزی را به بافت مغز برسانند، زوال عقل آغاز میشود.
اکنون محققان راهی برای معکوس کردن این فرآیند پیدا کردهاند: کنترل یک پروتئین خاص و جایگزینی یک لیپید از دست رفته.
پروتئین Piezo1؛ حسگری که علیه مغز شورش میکند
در غشای سلولهای پوشاننده رگهای مغزی، پروتئینی به نام Piezo1 وجود دارد. وظیفه این پروتئین حس کردن فشار خون و تنظیم جریان آن است. اما در بیماریهایی مانند آلزایمر، این پروتئین دچار «بیشفعالی» شده و به جای تنظیم جریان، باعث مختل شدن گردش خون میشود.
PIP2: ترمزی که از کار افتاده است
دانشمندان در این مطالعه متوجه شدند که یک فسفولیپید به نام PIP2 به طور طبیعی مانند یک ترمز برای پروتئین Piezo1 عمل میکند.
- در مغز سالم: سطح کافی PIP2 مانع از فعالیت بیش از حد Piezo1 میشود.
- در مغز مبتلا به زوال عقل: سطح PIP2 کاهش مییابد، ترمز از کار میافتد و Piezo1 با فعالیت غیرطبیعی خود، جریان خون سالم را از بین میبرد.
بازگشت به حالت عادی: معجزه بازگرداندن PIP2
بخش هیجانانگیز این پژوهش زمانی بود که دانشمندان توانستند PIP2 از دست رفته را دوباره به سیستم برگردانند. نتیجه خیرهکننده بود: فعالیت Piezo1 کاهش یافت و جریان خون مغز به حالت کاملاً طبیعی بازگشت. این کشف نشان میدهد که مشکلات عروقی مغز در بیماران مبتلا به زوال عقل، احتمالاً «قابل درمان» و «معکوسپذیر» هستند.
گام بعدی: تولید داروهای نسل جدید
محققان که نتایج کار خود را در مجله معتبر PNAS منتشر کردهاند، اکنون در حال بررسی نحوه دقیق اتصال PIP2 به پروتئین Piezo1 هستند. هدف نهایی، تولید داروهایی است که بتوانند سطح این فسفولیپید را در مغز تقویت کرده و از تخریب بافت مغز در اثر کمبود اکسیژن جلوگیری کنند.
