صنعت خورشیدی چین سالها به عنوان موتور محرک انرژیهای تجدیدپذیر جهان شناخته میشد. این کشور بیش از ۸۰ درصد پنلهای خورشیدی جهان را تولید میکند و نقش کلیدی در کاهش هزینههای انرژی پاک داشته است. اما در شرایطی که انتظار میرفت تنشهای ژئوپلیتیکی و افزایش قیمت انرژی به سود تولیدکنندگان خورشیدی تمام شود، واقعیت چیز دیگری را نشان میدهد.
امروز بسیاری از شرکتهای بزرگ خورشیدی چین با کاهش تقاضا، مازاد ظرفیت تولید، افت سودآوری و موجی از ورشکستگیها دستوپنجه نرم میکنند. این شرایط باعث شده آینده یکی از مهمترین صنایع انرژی جهان با ابهامهای جدی مواجه شود.
چرا صنعت خورشیدی چین وارد بحران شده است؟
چالشهای فعلی این صنعت از چند عامل مهم ناشی میشوند که همزمان بر بازار فشار وارد کردهاند:
- کاهش تقاضای داخلی
- مازاد شدید ظرفیت تولید
- جنگ قیمتی میان تولیدکنندگان
- افزایش محدودیتهای تجاری در بازارهای خارجی
- اشباع شبکه برق چین از انرژی خورشیدی
ترکیب این عوامل موجب شده حتی رشد صادرات نیز نتواند مشکلات ساختاری صنعت را جبران کند.
کاهش تقاضا در بزرگترین بازار جهان
برای سالها، چین بزرگترین مصرفکننده پنلهای خورشیدی جهان بوده است. دولت این کشور پروژههای عظیمی را در مناطق شهری، روستایی و بیابانی اجرا کرد و ظرفیت تولید برق خورشیدی را با سرعتی خیرهکننده افزایش داد.
اما اکنون شبکه برق چین به نقطهای رسیده که توان جذب تمام برق تولیدشده را ندارد.
در بسیاری از مناطق، تولید برق خورشیدی در ساعات روز بیش از میزان مصرف است. از آنجا که پنلهای خورشیدی فقط در طول روز برق تولید میکنند، شبکه با مازاد انرژی در روز و کمبود انرژی در شب مواجه میشود.
در نتیجه بخشی از برق تولیدشده عملاً هدر میرود. میزان اتلاف برق خورشیدی در چین نسبت به سال گذشته افزایش یافته و این موضوع انگیزه سرمایهگذاریهای جدید را کاهش داده است.
شبکه برق؛ گلوگاه اصلی توسعه انرژی خورشیدی
کارشناسان معتقدند برای ادامه رشد صنعت خورشیدی، چین باید سرمایهگذاریهای گستردهای در بخشهای زیر انجام دهد:
- سیستمهای ذخیرهسازی انرژی
- باتریهای صنعتی بزرگ
- خطوط انتقال برق بین مناطق مختلف
- اصلاح ساختار بازار برق
- افزایش انعطافپذیری شبکه
اگرچه این پروژهها در حال اجرا هستند، اما تکمیل آنها به زمان و سرمایه قابل توجهی نیاز دارد.
مازاد تولید؛ زخمی که عمیقتر شده است
یکی از بزرگترین مشکلات تولیدکنندگان چینی، ظرفیت تولید بسیار فراتر از نیاز بازار است.
در سالهای گذشته سرمایهگذاری عظیمی در ساخت کارخانههای جدید انجام شد. نتیجه این سرمایهگذاریها، ایجاد ظرفیتی بیش از هزار گیگاوات در سال بوده است؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از نیاز فعلی بازار جهانی محسوب میشود.
در واقع شرکتها به امید تصاحب سهم بیشتر بازار، خطوط تولید خود را به سرعت گسترش دادند؛ اما رشد تقاضا نتوانست با این سرعت هماهنگ شود.
این موضوع باعث شد قیمت پنلهای خورشیدی به شدت کاهش پیدا کند و حاشیه سود بسیاری از شرکتها تقریباً از بین برود.
جنگ قیمتی و زیان گسترده شرکتها
از سال ۲۰۲۴ تاکنون، بسیاری از تولیدکنندگان پنل خورشیدی با زیان فعالیت میکنند.
شرکتها برای حفظ سهم بازار خود قیمتها را کاهش دادهاند و این رقابت شدید، سودآوری کل صنعت را تحت تأثیر قرار داده است.
پیامدهای این وضعیت شامل موارد زیر است:
- کاهش درآمد تولیدکنندگان
- تعدیل گسترده نیروی انسانی
- توقف برخی خطوط تولید
- افزایش ادغام شرکتها
- رشد تعداد ورشکستگیها
بیش از ۴۰ شرکت فعال در صنعت خورشیدی چین از سال ۲۰۲۴ تاکنون یا ورشکسته شدهاند، یا توسط رقبا خریداری شدهاند و یا از بازار بورس خارج شدهاند.
دولت چین دیگر مانند گذشته حمایت نمیکند
در سالهای گذشته دولت چین نقش مهمی در رشد صنعت خورشیدی داشت و از طریق:
- واگذاری زمین ارزان
- تسهیلات مالی کمبهره
- معافیتهای مالیاتی
- خرید تضمینی برق
از تولیدکنندگان حمایت میکرد.
اما اکنون شرایط تغییر کرده است.
بسیاری از یارانهها حذف شدهاند و پروژههای جدید باید برق تولیدی خود را با قیمتهای بازار عرضه کنند. حتی برخی دولتهای محلی از شرکتهای خورشیدی درخواست بازگرداندن بخشی از کمکهای مالی گذشته را مطرح کردهاند.
این تغییر سیاستها فشار مالی شرکتها را بیشتر کرده است.
محدودیتهای تجاری؛ چالش جدید صادرات چین
موفقیت فوقالعاده پنلهای خورشیدی چینی باعث واکنش کشورهای مختلف شده است.
بسیاری از دولتها نگران وابستگی بیش از حد به تجهیزات ساخت چین هستند و تلاش میکنند از صنایع داخلی خود حمایت کنند.
در سالهای اخیر:
- آمریکا تعرفههای سنگینی بر واردات محصولات خورشیدی چین اعمال کرده است.
- هند محدودیتهای متعددی برای تولیدکنندگان چینی ایجاد کرده است.
- اتحادیه اروپا استفاده از برخی تجهیزات چینی را در پروژههای تحت حمایت خود محدود کرده است.
این سیاستها دسترسی تولیدکنندگان چینی به بازارهای مهم جهانی را دشوارتر کردهاند.
آیا فناوریهای جدید میتوانند صنعت را نجات دهند؟
با وجود شرایط دشوار فعلی، هنوز امیدهایی برای آینده وجود دارد.
یکی از مهمترین فرصتهای پیش روی صنعت خورشیدی، توسعه سلولهای خورشیدی پروسکایت (Perovskite) است.
پنلهای خورشیدی رایج امروزی معمولاً بین ۲۲ تا ۲۴ درصد از نور خورشید را به برق تبدیل میکنند. اما فناوری پروسکایت میتواند بازدهی را به بیش از ۳۰ درصد برساند.
مزایای احتمالی این فناوری عبارتاند از:
- تولید برق بیشتر در فضای یکسان
- کاهش هزینه تولید
- افزایش بهرهوری نیروگاههای خورشیدی
- بهبود رقابتپذیری صنعت
با این حال هنوز مشخص نیست چه تعداد از شرکتهای فعلی بتوانند تا زمان تجاریسازی گسترده این فناوری دوام بیاورند.
آینده صنعت خورشیدی چین چگونه خواهد بود؟
صنعت خورشیدی چین همچنان بزرگترین بازیگر بازار جهانی انرژی خورشیدی است، اما دوران رشد انفجاری آن به پایان رسیده است.
کاهش تقاضا، اشباع شبکه برق، مازاد ظرفیت تولید و محدودیتهای تجاری، چالشهایی هستند که این صنعت باید بر آنها غلبه کند.
در کوتاهمدت احتمال ادامه ادغام شرکتها، تعطیلی کارخانههای ضعیفتر و کاهش رقابت وجود دارد. اما در بلندمدت، توسعه فناوریهای نوین و سرمایهگذاری در زیرساختهای ذخیرهسازی انرژی میتواند مسیر تازهای برای رشد این صنعت ایجاد کند.
موفقیت آینده صنعت خورشیدی چین بیش از هر زمان دیگری به نوآوری، بهرهوری و توانایی سازگاری با شرایط جدید بازار جهانی وابسته خواهد بود.
سوالات متداول
چرا صنعت خورشیدی چین دچار بحران شده است؟
مهمترین دلایل شامل مازاد تولید، کاهش تقاضای داخلی، جنگ قیمتی میان تولیدکنندگان و افزایش محدودیتهای تجاری در بازارهای بینالمللی است.
آیا چین همچنان بزرگترین تولیدکننده پنل خورشیدی جهان است؟
بله. چین همچنان بیش از ۸۰ درصد پنلهای خورشیدی جهان را تولید میکند و رهبر اصلی این صنعت محسوب میشود.
مشکل اصلی شبکه برق چین چیست؟
شبکه برق در بسیاری از مناطق قادر به جذب کامل برق تولیدشده توسط نیروگاههای خورشیدی نیست و بخشی از انرژی تولیدی هدر میرود.
فناوری پروسکایت چیست؟
پروسکایت نسل جدیدی از سلولهای خورشیدی است که میتواند راندمان تبدیل نور به برق را به بیش از ۳۰ درصد افزایش دهد و هزینه تولید را کاهش دهد.
آیا صنعت خورشیدی چین دوباره رشد خواهد کرد؟
بسیاری از تحلیلگران معتقدند این صنعت در بلندمدت همچنان رشد خواهد داشت، اما سرعت رشد آن نسبت به سالهای گذشته کمتر خواهد بود و نیازمند سرمایهگذاری در ذخیرهسازی انرژی و فناوریهای جدید است.
