ناسا اعلام کرده که مریخنورد استقامت (Perseverance) در نمونهای از سنگهای باستانی مریخ، نشانههای زیستی احتمالی (Potential Biosignatures) را کشف کرده که میتواند به وجود میکروبهای باستانی در سیاره سرخ اشاره داشته باشد. این کشف، که در ژورنال Nature منتشر شده، قویترین شواهد تاکنون از احتمال حیات گذشته در مریخ است، هرچند قطعی نیست. در این مقاله از آی تی پالس، جزئیات این یافته، زمینه علمی، و پیامدهای آن را با استناد به منابع معتبر بررسی میکنیم.
کشف در Jezero Crater: سنگ Cheyava Falls
جزئیات نمونه
- نام سنگ: Cheyava Falls، یک سنگ رسوبی باستانی در دره رودخانهای خشک Neretva Vallis در Jezero Crater.
- زمان جمعآوری: جولای 2024 (تیر 1403)، از لایههای رسوبی Bright Angel که 3.2 تا 3.8 میلیارد سال پیش در محیط آبی تشکیل شدهاند.
- نمونه: Sapphire Canyon، حاوی لکههای پلنگی (Leopard Spots) و دانههای خشخاش (Poppy Seeds)، که نشانههای شیمیایی و معدنی عجیبی نشان میدهند.
- روش کشف: استقامت با ابزارهایی مانند SHERLOC (اسکنر ارگانیک) و PIXL (اسکنر لیزری) ترکیبات را تحلیل کرد.
جوئل هوروویتز، دانشمند ارشد از دانشگاه استونی بروک و نویسنده اصلی مقاله: «روی زمین، این کانیها (مانند ویویانیت و گریگیت) اغلب از واکنشهای شیمیایی میکروبی در گل و مواد آلی ناشی میشوند. این واکنشها مواد آلی را مصرف کرده و کانیهای جدیدی تولید میکنند.»
نشانههای زیستی احتمالی
- ترکیبات شیمیایی: مواد آلی و کانیهای کاهشیافته (مانند آهن و گوگرد) که معمولاً با متابولیسم میکروبی مرتبط هستند.
- بافتهای معدنی: لکههای پلنگی و دانههای خشخاش، که شبیه به آثار میکروبی در زمین هستند.
- ارزیابی: بر اساس مقیاس CoLD (Confidence of Life Detection) ناسا، این کشف در سطح “Potential Biosignature” قرار دارد، که نیاز به تحلیل بیشتر دارد.
کتی استک مورگان، دانشمند پروژه استقامت در JPL: «این کشف از سالها کار سخت بیش از 1000 دانشمند و مهندس ناشی شده و گام مهمی در فرآیند علمی است.»
چرا قطعی نیست؟
- فرآیندهای غیرزیستی: کانیها میتوانند از واکنشهای شیمیایی بدون دخالت حیات (مانند فعالیتهای حرارتی یا معدنی) تشکیل شوند.
- محدودیتهای روور: ابزارهای استقامت برای تحلیل نهایی کافی نیستند؛ نمونهها باید به زمین بازگردانده شوند.
- مأموریت Mars Sample Return: برنامه ناسا برای بازگرداندن نمونهها به زمین، که با بودجه 11 میلیارد دلاری در دهه 2040 پیشبینی شده، تأخیر دارد.
نیکی فاکس، مدیر بخش علوم ناسا: «این نزدیکترین شواهدی است که تا به حال به کشف حیات باستانی در مریخ رسیدهایم، اما نیاز به شواهد فوقالعاده برای ادعای فوقالعاده داریم.»
زمینه علمی: مریخ باستانی
- Jezero Crater: یک دریاچه باستانی با رودخانهای که 3.7 میلیارد سال پیش به آن میریخت، محیطی ایدهآل برای حیات میکروبی.
- تاریخ مریخ: سیاره سرخ زمانی آب فراوان و جو ضخیمتری داشت، اما با از دست دادن آب و جو، به سیاره خشک کنونی تبدیل شد.
- پیشینه: استقامت از 2021 (فروردین 1400) فعال است و تاکنون 24 نمونه جمعآوری کرده، اما این اولین نشانه قوی زیستی است.
پیامدها و گامهای بعدی
- تأثیر بر نجوم: این کشف هیجان را برای مأموریت Mars Sample Return افزایش داده و ممکن است اولویت بودجه ناسا را تغییر دهد.
- زندگی در کیهان: اگر تأیید شود، نشان میدهد حیات میکروبی میتواند در سیارات دیگر شایع باشد.
- گامهای بعدی: تحلیل بیشتر نمونهها در زمین برای تأیید زیستی یا غیرزیستی بودن، و مأموریتهای آینده مانند Uranus Orbiter and Probe.
واکنشهای کاربران در X
کاربران در X با هیجان و تردید به این خبر واکنش نشان دادهاند:
- یکی از کاربران نوشت: «نشانه حیات در مریخ؟ استقامت داره تاریخ مینویسه! منتظر نمونههای زمینی هستیم.»
- دیگری اظهار داشت: «پتانسیل زیستی خوبه، ولی بدون تأیید قطعی، هیجان زیادی نکنیم.»
نتیجهگیری
کشف نشانههای زیستی احتمالی توسط مریخنورد استقامت در سنگ Cheyava Falls، قویترین شواهد تاکنون از احتمال حیات باستانی در مریخ است. این یافتهها، که از واکنشهای شیمیایی در محیط آبی 3.5 میلیارد ساله ناشی میشوند، هیجان را برای بازگرداندن نمونهها به زمین افزایش دادهاند. با این حال، فرآیندهای غیرزیستی هنوز گزینهای محتمل هستند و تأیید نهایی نیاز به تحلیلهای پیشرفته دارد. آی تی پالس، مرجع اخبار نجوم و اکتشافات فضایی، شما را با آخرین تحولات مریخ همراهی میکند.
